kız taşı

aklımda kıztaşı’nı yazmak vardı, hazır kızlardan giderken. hayalleme’de fotoğraflarını görünce “durmak yok, yola devam” dedim.

kıztaşı ya da diğer adıyla markianus sütunu, fatih’te iskenderpaşa paşa mahallesi’nde. yekpare granitten olan bu sütun, ms 452 yılında imparator markianus adına dikilmiş. istanbul’daki roma ve bizans’tan kalma 5 dikilitaştan biridir (nasipse diğerlerini de yazarız). sütunun yüksekliği kimi yerde 10 kimi yerdeyse 8,75 metre olarak geçiyor (bu bilgi ne işe yararsa artık). bir iddiaya göre, yapıldığı zamanlar üzerinde markianus’un bronz bir heykeli varmış ama heykelin akibetine dair rivayet muhtelif.

sütuna neden “kıztaşı” denildiğine dair, focus dergisinin istanbul efsaneleri ekinde birkaç efsane aktarılmış. rivayete göre, ayasofya yapılırken, imparatorluğun dört bir yanından insanlar kilisenin yapımına katkıda bulunmak için karınca kararınca bir şey yaparlarmış. genç bir kız da güya sırtına yüklediği bu sütunla inşaata doğru giderken karşısına bir cin çıkmış ve kıza nereye gittiğini sormuş. kız da “kiliseye yardım için bu sütunu götürüyorum” diye cevap verince cin, “kilise bitti, sen geç kaldın” demiş. kız cine kanıp üzüntüyle taşı aldığı yere dikine bırakmış ve kiliseyi görmek için yola düşmüş. gittiğinde görmüş ki kilise daha yarılanmamış bile. cinin kendisini kandırdığını anlayıp taşı almak için geri dönmüş ama bu defa da taşı yerinden kımıldatamamış. o zamandan beri de taş bu adla anılırmış. hay ben sizin efsanenize…! kız sütunu kendine sokmuş deseniz daha inandırıcı olacak.

bir diğer efsaneye göre de bu sütun, altından geçen kızlara bakire olup olmadıklarını fısıldarmış.

eh, akıl mantık diye bir şey de var, sütunun mermer kaidesinin üzerinde, şimdi pek belli olmayan, nike’nin (ayakkabı markası olan değil, yunan mitolojisinde zafer tanrıçası olanın) kabartması var. herhalde kıztaşı ismi de oradan geliyor.